Yeşil Mutabakat Ve Sürdürülebilir Tarım İlişkisi

Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Sürdürülebilir Tarım

2015 yılında Birleşmiş Milletlere üye ülkeler tarafından bir yol haritası olarak kabul edilen 17 “Sürdürülebilir Kalkınma Amacı” refah ve esenliğin artırılması ve yoksulluğa son verilmesinin yanı sıra iklim değişikliği ile küresel mücadeleyi ekonomik ve sosyal açıdan kapsayıcı bir kalkınma modelinin ayrılmaz parçası haline getirmeyi öngörüyor. Bu süreçte, insan kaynaklı sera gazı salımlarını sınırlandırmaya ve azaltmaya yönelik çabaların yanı sıra iklim değişikliğinin, ekonomi, uluslararası ticaret, sağlık, göç, güvenlik gibi diğer küresel sorunlarla bağlantılı olarak ele alınması kaçınılmaz hale geliyor.

Bu süreci takiben Avrupa Birliği 11 Aralık 2019 tarihinde açıkladığı Avrupa Yeşil Mutabakatı ile 2050 yılında ilk iklim-nötr kıta olma hedefini ortaya koyarak tüm politikalarını iklim değişikliği ekseninde yeniden şekillendirileceği açıkladı. Mutabakat, sürdürülebilir tarımı da bu hedefin önemli bir parçası olarak ele alıyor.

TARIMDA YEŞİL MUTABAKAT

Yeşil Mutabakat ile doğal kaynakları verimli kullanarak çevresel etkilerini azaltma, biyoçeşitliliği koruma ve gıda güvenliğini sağlamada kilit bir role sahip olan tarımın doğa dostu bir yapıya dönüşmesi desteklenirken, aynı zamanda iklim değişikliği ile mücadelede de önemli bir araç olarak kullanılmasına yönelik çalışmalar hedefleniyor. Bu hedefler şu şekilde özetlenebilir:  

• - Jeopolitik belirsizlikler, iklim değişikliği ve biyoçeşitlilik kaybı karşısında gıda güvenliğini sağlamak
• - AB gıda sistemlerinin çevresel ve iklimsel etkilerini/ayak izini azaltmak
• - Gıda sisteminin iklim değişikliğine karşı dayanıklılığını artırmak
• - Tarladan sofraya rekabetçi sürdürülebilirliğe doğru küresel bir geçişe öncülük etmek

Avrupa Birliği, bu çerçevede, ortak tarım politikasının Yeşil Mutabakat kapsamında güncellenmesi gibi çalışmalara ek olarak, “Tarladan Sofraya” ve “Biyoçeşitlilik” Stratejilerini de uygulamaya koyuyor. Bu yeni stratejilerin başarılı olabilmesi için aşağıdaki eylemlerin hayata geçirilmesi konusunda çalışmalar yürütülüyor.

Tarladan Sofraya ve Biyoçeşitlilik Stratejileri ile sürdürülebilir gıda sisteminin oluşturulması, doğanın korunması ve doğa üzerinde oluşturulan tahribatın giderilmesini hedefleyen Avrupa Birliği, Sorumlu Gıda Ticareti ve Pazarlama Uygulamalarına ilişkin AB Davranış Kuralları’nı 5 Temmuz 2021'de yürürlüğü koyarak bu konudaki ilk adımı atıyor.

Karbon Nötr Bir 2050’ye Doğru

Avrupa’yı 2050 yılına kadar karbon nötr bir kıta haline getirmeyi hedefleyen Yeşil Mutabakat, Tarladan Sofraya Stratejisi’ni bu hedefin merkezine koyuyor.  Mutabakat her koşulda işleyen sağlam ve esnek bir gıda sisteminin ve vatandaşlar için yeterli miktarda uygun gıda tedarikine erişim sağlayabilmenin önemini ortaya koyuyor. Ayrıca pestisitlere, antimikrobiyallere ve aşırı gübrelemeye bağımlılığı azaltmanın, organik tarımı artırmanın, hayvan refahını iyileştirmenin ve biyolojik çeşitlilik kaybını tersine çevirmenin acil bir ihtiyaç olduğunu belirtiyor. Tarladan Sofraya ve Biyolojik Çeşitlilik Stratejileri bu bağlamda Mutabakat’ın önemli birer parçasını oluşturuyor.

Tarladan Sofraya Stratejisi’nin Hedefleri

• - 2030 yılına kadar kimyasal pestisitlerin ve antimikrobiyallerin kullanımının %50 oranında azaltılması
• - Tarımda kullanılan azot ve fosfor gibi aşırı besleyici maddelerin doğada birikmesi nedeniyle 2030’a kadar gübre kullanımının en azından %20 azaltılması
• - 2030 yılına kadar AB tarım arazilerinin %25’inde organik tarım yapılması
• - 2030 yılına kadar perakende ve tüketici düzeyinde kişi başına gıda atığının yarıya indirilmesi
• - Avrupa Yatırım Fonu (InvestEU Fund), Ortak Tarım Politikası (CAP) ve AB bütçesinden sağlanacak garantilerle Avrupalı şirketlerin sürdürülebilir yatırımlarındaki risklerin azaltılması, KOBİ’lerin finansal kaynaklara erişiminin sağlanması
• - Tüm AB ikili ticaret anlaşmalarında iddialı sürdürülebilirlik hükümlerini içeren sürdürülebilir kalkınma bölümleri olması için çalışılması

Biyoçeşitlilik Stratejisinin Hedefleri

• - AB'nin kara ve deniz alanlarının en az %30'unun yasal olarak korunması ve ekolojik koridorların birbirine bağlanması
• - Komisyon’un biyoçeşitlilik kaybı dahil çevresel maliyetleri yansıtan vergi sistemlerini ve fiyatlandırmayı teşvik etmesi, çevresel bozulmayı önlemek ve düzeltmek için çevresel ayak izinin ölçülüp "kullanan öder" ve "kirleten öder" ilkelerinin uygulamaya konulması
• - Ticari anlaşmaların biyoçeşitlilik üzerindeki etkisinin daha fazla değerlendirilmesi ve mevcut ile yeni anlaşmaların biyoçeşitlilik hükümlerinin güçlendirmesi için çalışılması
• - Ormanların tahribine yol açan ürünlerin AB pazarına girişini önlemek veya en aza indirmek ve orman dostu ithalat ile değer zincirlerini teşvik etmek için bir yasa teklifi sunulması ve yasadışı yaban hayatı ticaretini engellemek için bir dizi adım atılması

Türkiye’nin Yeşil Mutabakat Eylem Planı

AB’nin ortaya koyduğu Yeşil Mutabakat çerçevesinde T.C. Ticaret Bakanlığı 2021 yılında ilgili tüm kamu ve özel sektör kuruluşlarıyla iş birliği yaparak Yeşil Mutabakat Eylem Planı’nı hazırladı. Söz konusu plan ile ülkemizin kalkınma hedefleriyle uyumlu bir şekilde sürdürülebilir, kaynak- etkin ve yeşil bir ekonomiye geçişin desteklenmesi amaçlanıyor. Planın “Sürdürülebilir Tarım” ve “İklim Değişikliği ile Mücadele” başlıklı eylem planı hedefleri ülkemizde bu konularda atılacak adımlar açısından önemli birer gösterge niteliğini taşıyor ve konu ile ilgili hedefler, eylemler, takvim, sorumlu kurum, ilgili diğer kurumlar ve çıktıları da içeriyor. Eylem planının Sürdürülebilir Tarım hedefi doğrultusunda şu ana başlıklar yer alıyor:

• Ø Pestisit ve anti-mikrobiyallerin kullanımının azaltılması

Ülkemizde pestisit ve anti-mikrobiyallerin kullanımının azaltılmasına yönelik çalışmalar yürütülmesi ve pestisitlerin azaltılmasına yönelik çalışmalar çerçevesinde, biyolojik ve biyoteknik mücadele yöntemlerinin kullanımının yaygınlaştırılması.

• Ø Organik tarımın geliştirilmesi

1 Ocak 2022 tarihinde yürürlüğe giren AB yeni organik tarım mevzuatın ile ilgili yönetmeliğin uyumunun tamamlanarak AB ile ülkemiz arasında organik tarım alanında karşılıklı tanıma sağlanması.

• Ø Kimyasal gübre kullanımının azaltılması

Hammaddece dışa bağımlı kimyasal gübrelerin kullanım miktarının azaltılması, yeni nesil ve yavaş salınımlı gübrelerin kullanım miktarlarının belirlenmesi ile birim bitki besin maddesi kaybının azaltılarak doğaya daha az kimyasal salımının ve sürdürülebilir toprak verimliliğinin sağlanması.

• Ø Arazi toplulaştırma faaliyetleri

Arazi toplulaştırma tescil faaliyetleri yürütülmesi.

• Ø Tarımda yenilenebilir enerji kullanımının artırılması

Aydın, Denizli, İzmir ve Ağrı İllerinde mevcut jeotermal kaynakların Tarıma Dayalı (jeotermal sera) İhtisas Organize Sanayi Bölgeleri’nde kullanılmaya başlanması. Yenilenebilir enerji kullanan seraların ve üretim tesislerinin desteklenmesi ve tarımda yenilenebilir enerji üretimi ve kullanımının yaygınlaştırılması.

• Ø Tarımsal üretimde atık ve artık yönetiminin geliştirilmesi

Tarımsal üretimde atık ve artıkların tekrar değerlendirilmesi konusunda AR-GE çalışmalarının tamamlanması. Tarımsal atıkların toprağa uygulanması ve enerji olarak değerlendirilmesi amacıyla atık ve artık yönetiminin geliştirilmesine katkı sağlayacak araştırmaların yapılması.

• Ø Gıda kayıp ve israfının azaltılması

Gıda artık ve atıklarının geri dönüşümünün sağlanmasına yönelik farkındalık yaratma ve tüketicinin bilinçlendirilmesi çalışmalarının yapılması. Gıda israfına yönelik bilinçlendirmenin artırılması. Satış ve toplu tüketim hizmetleri sağlayan yerlerde işletmecilere yönelik olarak gıda israfıyla mücadele amacıyla kontrol listeleri hazırlanması.

• Ø AB Tarladan Sofraya Stratejisi ve Biyoçeşitlilik Stratejilerine ilişkin farkındalık yaratılması

AB’nin Tarladan Sofraya ve Biyoçeşitlilik Stratejilerine ilişkin bilgilendirme faaliyetleri ile atılması gerekli adımlar hakkında farkındalık yaratılması.

İlgili Kaynaklar:

https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/european-green-deal_en

T.C. Ticaret Bakanlığı, Yeşil Mutabakat Eylem Planı, 2021

T.C. Ticaret Bakanlığı, AB Sürdürülebilir Tarım Politikaları

https://ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/yesil-mutabakat/ab-surdurulebilir-tarim-politikalari